Κράτος της νοτιοδυτικής Ασίας, στη Μέση Ανατολή.
Έκταση: 89.342 τ. χλμ.
Πληθυσμός: 11.734.000 κάτ.
Πρωτεύουσα: Αμάν (970.000 κάτ.)
Πολίτευμα: Συνταγματική μοναρχία
Γλώσσα: Αραβική
Θρησκεία: Ισλαμισμός
Νόμισμα: Δηνάριο Ιορδανίας
ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
α) Θέση – Σύνορα. Η Ιορδανία βόρεια συνορεύει με τη Συρία, βορειοανατολικά με το Ιράκ, δυτικά με το Ισραήλ και τη Δυτική Όχθη και νοτιοανατολικά με τη Σαουδική Αραβία. Ένα μικρό τμήμα της χώρας βρέχεται νότια από τον κόλπο της Άκαμπα.
β) Μορφολογία. Το έδαφος της Ιορδανίας αποτελείται από μiα μεγάλη πεδιάδα στα ανατολικά, που καταλαμβάνεται από ερημικές εκτάσεις και στέπες, και από ένα αρκετά μικρότερο ορεινό και λοφώδες τμήμα στα δυτικά, με χαμηλά βουνά, [GLi] όπως το Τζέμπελ Ασούμ (1.330 μ.) και το Τζέμπελ Ζεϊτούν (800 μ.). Το κεντροδυτικό τμήμα της χώρας καταλαμβάνει η εύφορη κοιλάδα του Ιορδάνη ποταμού.
γ) Ποτάμια – Λίμνες. Ο μεγαλύτερος ποταμός της χώρας είναι ο Ιορδάνης, που διαρρέει το δυτικό τμήμα της χώρας, διαπερνά τη λίμνη Τιβεριάδα και φτάνει ως τη Νεκρή θάλασσα. Σημαντικός παραπόταμος του Ιορδάνη είναι ο Γιαρμούκ, κοντά στα σύνορα Ιορδανίας και Συρίας.
Η μεγαλύτερη λίμνη της Ιορδανίας είναι η Νεκρή θάλασσα στα δυτικά της χώρας.
δ) Κλίμα. Το κλίμα είναι υποτροπικού τύπου, με έντονη ξηρασία το καλοκαίρι και σπανιότατες βροχοπτώσεις στις ερημικές περιοχές του ανατολικού τμήματος της χώρας, αλλά δέχεται και μεσογειακές επιδράσεις στο δυτικό της τμήμα, όπου οι βροχοπτώσεις είναι περισσότερες και οι υψηλές θερμοκρασίες ηπιότερες.
ε) Βλάστηση – Ζώα. Επειδή το μεγαλύτερο τμήμα του εδάφους της Ιορδανίας καλύπτεται από ερήμους και στέπες, η βλάστηση της χώρας είναι σχετικά περιορισμένη. Ωστόσο, στα δυτικά πιο εύφορα εδάφη της κοιλάδας του Ιορδάνη, αλλά και βορειότερα, κοντά στα σύνορα με τη Συρία, υπάρχουν εκτάσεις με ιτιές, ελιές και χουρμαδιές.
Η πανίδα περιλαμβάνει ύαινες, γαζέλες, αγριοκάτσικα, αλεπούδες, καθώς και αρκετά είδη πτηνών.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Η βάση της οικονομικής ζωής και της διατροφής του πληθυσμού είναι η γεωργία, η οποία αναπτύσσεται κυρίως στην καλλιεργήσιμη περιοχή της κοιλάδας του Ιορδάνη.
Οι κυριότερες καλλιέργειες στην περιοχή αυτή περιλαμβάνουν δημητριακά και, ειδικότερα, σιτάρι και κριθάρι, εσπεριδοειδή, αλλά και μπανανιές και χουρμαδιές, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών του καλοκαιριού.
Στις ημιάγονες ανατολικές περιοχές καλλιεργείται ο αραβόσιτος, ενώ στις βόρειες η ελιά.
Επίσης, διαδεδομένη είναι και η αμπελουργία στις λοφώδεις περιοχές της Σαμάρειας και στην περιοχή του Σαλτ (Υπεριορδανία), καθώς και η καλλιέργεια κηπευτικών ειδών, κυρίως στην κοιλάδα του ποταμού Γιαρμούκ, αλλά και κοντά στα αστικά κέντρα. Καλλιεργείται, επίσης, καπνός στις περιοχές του Σαλτ και του Αμάν. Ιδιαίτερα αναπτυγμένος είναι ο τομέας της κτηνοτροφίας, ο οποίος αποτελεί και τη βασική απασχόληση και οικονομική πηγή των βεδουίνων νομάδων και ημινομάδων της χώρας, που ζουν στο ανατολικό και νότιο τμήμα της. Περιλαμβάνει κυρίως την εκτροφή προβάτων και κατσικιών αλλά και πτηνών.
Ο ορυκτός πλούτος της χώρας είναι σχετικά περιορισμένος και περιλαμβάνει κυρίως φωσφορικά άλατα, που χρησιμεύουν για λιπάσματα, καθώς και αρκετά αποθέματα καλίου και βρόμιου, που εξορύσσονται στη Νεκρή θάλασσα.
Η βιομηχανία της χώρας περιορίζεται στην επεξεργασία των γεωργικών και ζωικών προϊόντων (καπνεργοστάσια, ζυθοποιεία κτλ.).
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού είναι Άραβες, ενώ υπάρχουν και πολύ μικρές μειονότητες Αρμενίων, Δρούζων και Κιρκασίων. Από τους Άραβες, περίπου οι μισοί είναι Παλαιστίνιοι, που κατέφυγαν στην Ιορδανία από το Ισραήλ και τη Δυτική Όχθη.
Η επικρατέστερη θρησκεία είναι ο ισλαμισμός.
Επικρατούν οι σουνίτες μουσουλμάνοι, ενώ οι σιίτες αποτελούν μια μικρότερη ομάδα, που αντιπροσωπεύεται κυρίως από τους Δρούζους.
Στη χώρα, ωστόσο, ζουν και ορισμένοι ορθόδοξοι χριστιανοί.
Επίσημη γλώσσα του κράτους είναι η αραβική.
Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού βρίσκεται συγκεντρωμένο στα αστικά κέντρα, ενώ υπάρχει και ένα μικρό ποσοστό νομάδων ή ημινομάδων, που ζουν στις άγονες και ημιάγονες ανατολικές περιοχές της χώρας. Εκτός από την πρωτεύουσα Αμάν, άλλες μεγάλες πόλεις είναι η Αζ Ζάρκα (350.849 κάτ.) και η Ίρμπιντ (247.275 κάτ.).
Η Ιορδανία διαιρείται διοικητικά σε 12 επαρχίες: Αϊλούν, Αλ Άκαμπα, Αζ Ζάρκα, Αλ Καράκ, Αλ Μαφράκ, Αλ Μπαλκά, Αλ Ταφιλάχ, Αμάν, Ίρμπιντ, Μαάν, Μαντμπα και Τζαράς.
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Σημαντικά είναι τα αρχιτεκτονικά έργα που χρονολογούνται στα τέλη του 4ου αι. π.Χ. στην περιοχή της Ιορδανίας (αρχαία πόλη της Πέτρας στη νότια Ιορδανία, όπου είχε ιδρυθεί το βασίλειο των Ναβαταίων), της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου (φρούριο της Σαμάρειας,[GLi] μαυσωλείο Αράκ Αλ Αμίρ κ.ά.), καθώς και της βυζαντινής περιόδου (από τον 4ο αι.), όπου άκμασε η θρησκευτική αρχιτεκτονική (εκκλησίες με ψηφιδωτά, όπως η εκκλησία της Μαντάμπα, με το γεωγραφικό χάρτη της Παλαιστίνης).
Τέλος, κατά την περίοδο της αραβικής κατοχής (από τον 7ο αι.) τυπικά δείγματα αρχιτεκτονικής είναι τα κάστρα της ερήμου, που χτίστηκαν στις άγονες ιορδανικές στεπώδεις περιοχές ανατολικά της Νεκρής θάλασσας, στη Συρία και την Παλαιστίνη.
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Στο έδαφος της σύγχρονης Ιορδανίας ιδρύθηκαν το 13ο αι. π.Χ. τα βασίλεια των Αμμωνιτών, της Εδώμ και του Μωάβ τον 11ο αι. π.Χ., στα οποία αναφέρονται εδάφια της Παλαιάς Διαθήκης. Αργότερα, στα τέλη του 4ου αι. π.Χ., οι Ναβαταίοι, λαός της Βόρειας Αραβίας, κατέλαβαν την περιοχή ανάμεσα στη Νεκρή θάλασσα και τον στον κόλπο της Άκαμπα και όρισαν πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας τους την Πέτρα.
Τον 3ο αι. π.Χ. οι Πτολεμαίοι της Αιγύπτου κατέκτησαν την περιοχή της Υπεριορδανίας.
Τον 2ο αι. π.Χ. οι Σελευκίδες κυριάρχησαν στην περιοχή, αφού κατέλαβαν την περιοχή του σημερινού Αμάν, το οποίο ονόμασαν Φιλαδέλφεια.
Το 106 μ.Χ. η περιοχή της επικράτειας των Ναβαταίων έγινε ρωμαϊκή επαρχία.
Τον 4ο αι. η χώρα έγινε βυζαντινή επαρχία και τον 7ο αι. κατακτήθηκε από τους Άραβες.
Στις αρχές του 12ου αι. η χώρα, υπό την κυριαρχία των σταυροφόρων, προσαρτήθηκε στην Ιερουσαλήμ.
Το 16ο αι. ενσωματώθηκε στην Οθωμανική αυτοκρατορία και αποτέλεσε τμήμα της για 400 χρόνια.
Το 1918, κατά τη διάρκεια του α’ παγκόσμιου πολέμου, η χώρα απελευθερώθηκε από τους Οθωμανούς, με τη βοήθεια των Άγγλων, και το 1920, μαζί με μερικά εδάφη του σύγχρονου Ισραήλ, έγινε αγγλικό προτεκτοράτο.
Το 1922 η Αγγλία χώρισε την περιοχή της Ιορδανίας σε δύο μέρη, το δυτικό (τα εδάφη δυτικά του Ιορδάνη), που όρισε ως Παλαιστίνη, και το ανατολικό, που ονόμασε Υπεριορδανία (τα εδάφη ανατολικά του Ιορδάνη) και στο οποίο όρισε βασιλιά τον Αμπντουλάχ ιμπν Χουσεΐν.
Η Υπεριορδανία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1946 και το 1949 ονομάστηκε «Χασεμιτικό βασίλειο της Ιορδανίας».
Κατά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948 (οι Βρετανοί αποχώρησαν την ίδια χρονιά από την περιοχή) στρατός της Ιορδανίας προέλασε προς τα δυτικά του Ιορδάνη και εισήλθε στην Ιερουσαλήμ.
Το αποτέλεσμα ήταν να προστεθεί στο κράτος του Αμπντουλάχ μια έκταση 15.000 τ. χλμ., μέσα στην οποία περιλαμβάνονταν η Ιερουσαλήμ και το μεγαλύτερο τμήμα των Αγίων Τόπων.
Το 1952, μετά τη δολοφονία του Αμπντουλάχ, ανέβηκε στο θρόνο ο εγγονός του, Χουσεΐν.
Το 1967 οι Ισραηλινοί κατέλαβαν την περιοχή δυτικά του Ιορδάνη (Δυτική Όχθη) και τους Αγίους Τόπους (Πόλεμος των Έξι Ημερών). Από τότε οι ανταρτικές οργανώσεις των Παλαιστινίων έστησαν τα αρχηγεία τους και τους καταυλισμούς τους στην Ιορδανία και άρχισαν αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας τους από τους Ισραηλινούς και από τον ίδιο το Χουσεΐν.
Ο βασιλικός στρατός, όμως, άρχισε την εκκαθάριση των προσφυγικών καταυλισμών από τα φιλελεύθερα στοιχεία, η οποία ολοκληρώθηκε το 1971.
Το 1974, όταν για πρώτη φορά οι Παλαιστίνιοι ακούστηκαν στον ΟΗΕ, ο Χουσεΐν αναγνώρισε μαζί με άλλες αραβικές χώρες την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO).
Το 1990 ο ρόλος του Χουσεΐν στον πόλεμο του Κόλπου αμφισβητήθηκε από τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να σταματήσουν την παροχή οικονομικής βοήθειας προς την Ιορδανία.
Το 1994 η Ιορδανία υπέγραψε ειρηνευτική συνθήκη με το Ισραήλ (Διακήρυξη της Ουάσιγκτον), θέτοντας τέρμα σε μια 46χρονη περίοδο πολέμου και τεταμένων σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Το 1996 η Ιορδανία επέτρεψε την εγκατάσταση αμερικανικών αεροπορικών βάσεων στα εδάφη της εναντίον του Ιράκ, οπότε αποκαταστάθηκαν οι σχέσεις της χώρας με τις ΗΠΑ.
Το 1997 οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιορδανίας διαταράχτηκαν, εξαιτίας της απόπειρας Ισραηλινών να δολοφονήσουν τον ηγέτη της στρατιωτικής πτέρυγας της ισλαμιστικής οργάνωσης Χαμάς, υπεύθυνης για τρομοκρατικές επιθέσεις εναντίον Ισραηλινών.
Το 1999, μετά το θάνατο του Χουσεΐν, βασιλιάς ορίστηκε ο γιος του, Αμπντάλα Β’.
Το 2000 η χώρα έγινε μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Στις βουλευτικές [GLi] εκλογές του 2003 ο βασιλιάς Αμπντάλα Β’ εδραίωσε την εξουσία του, καθώς οι υποστηρικτές του κέρδισαν τις περισσότερες έδρες.
Στις αρχές του 2004 ο Ιορδανός μονάρχης ανέβαλε προσωρινά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο Μπους διαμαρτυρόμενος για τη θετική στάση των ΗΠΑ προς το Ισραήλ.
Επιμέλεια Άρθρου : Γεώργιος Λυμπερόπουλος
