Οι αγκινάρες είναι λαχανικά πολυτελή. Καλλιεργούνται για τα μεγάλα μπουμπούκια τους, που όταν είναι τρυφερά τρώγονται και πριν ανθίσουν. . . .
Τα φύλλα της αγκινάρας είναι πολύ μεγάλα[GLi] πάνω από ένα μέτρο έχουν πολλές εντομές και συνήθως είναι λίγο κατσαρά.
Στην επάνω τους επιφάνεια έχουν χρώμα πρα[GLi]σινοσταχτί και στην κάτω χνουδωτό μπαμπακερό. Το κοτσάνι είναι πολύ χονδρό και σαρκώδες, εσωτερικώς είναι κοίλο και σε μερικές ποικιλίες φαγώσιμο.
Το στέλεχος υψώνεται κατακόρυφα και φθάνει μέχρις ύψους 1 με 1,50 μέτρο. Συνήθως έχει ένα μπουμπούκι μονάχα στην κορυφή, κάποτε όμως αδελφώνει και σε πλάγιες διακλαδώσεις με ανάλογα μπουμπούκια στις άκρες από τα οποία κατόπιν σχηματίζονται τα γνωστά μας κεφάλια.
Ο σπόρος από τις αγκινάρες ωριμάζει κατά Ιούλιο με Αύγουστο. Διατηρεί την βλαστική του δύναμη 5 – 6 χρόνια.
Οι αγκινάρες πολλαπλασιάζονται με σπόρο, συνηθέστερα όμως με παραφυάδες, ή παραπούλια. Η σπορά γίνεται τον Μάρτιο μήνα με Απρίλιο, σε σπορείο θερμό, ή ψυχρό. Και στις δύο περιπτώσεις, ή σπορά πρέπει να είναι αραιά, ώστε τα νέα φυτά ν` απέχουν μεταξύ τους 8 – 10 πόντους τουλάχιστον. Ύστερα από 1 – 2 μήνες, όταν αποκτήσουν 6 – 7 φύλλα μεταφυτεύονται στην οριστική τους θέση.
Τα πρώιμα φυτά που προέρχονται από[GLi] θερμοσπορεία, καρποφορούν τον ίδιο χρόνο συνήθως τα όψιμα, που γίνονται στα «ψυχρά σπορεία» καρποφορούν τον άλλο χρόνο, ή την Τρίτη χρονιά.
Η σπορά επίσης μπορεί να γίνει και απ` ευθείας. Ανοίγουμε στο έδαφος μικρές γούβες 20 – 25 πόντων βάθους και πλάτους, στις οποίες αφού ριχτούν 2 – 3 φτυαριές κοπρόχωμα, τοποθετούνται 3 – 4 σπ[GLi]όροι, ανάβαθα, και σκεπάζονται με το ίδιο χώμα. Όταν βλαστήσουν και μεγαλώσουν τα νέα φυτά, αραιώνονται και αφήνονται μόνο ανά ένα στην κάθε γούβα πάντοτε, φυσικά, το καλλίτερο. (Όσα έχουν φύλλα πολύ στενά, ή αγκαθωτά πρέπει ν` αποκρίνονται, γιατί βγαίνουν άγρια).
Με τη μέθοδο της σποράς, βγαίνουν αγκινάρες εύρωστες και προπαντός ανθεκτικές στην ξηρασία. Η παραγωγή τους όμως είναι όψιμη και κατώτερη σε ποσότητα και ποιότητα. Πρέπει πάντως να έχουμε προσέξει ώστε οι σπόροι να προέρχονται από τα πιο πρώιμα και μεσαία χοντρά κεφάλια, που να διατηρούνται στη μάννα τους επίτηδες.
Με τον άλλο τρόπο πολλαπλασιασμού με τις παραφυάδες, ή τα παραπούλια δηλαδή, έχουμε αποτελέσματα πιο σύντομα και πιο ικανοποιητικά. Τα φυτά που θα βγουν είναι πιο παραγωγικά και πιο πρώιμα. Οι παραφυάδες αφαιρούνται από τα μητρικά φυτά με απόσταση (ξεμασκάλισμα), ή με αποκοπή, έτσι ώστε να έχουν πάντα λίγες ρίζες. Η εργασία αυτή πρέπει να διευκολύνεται με ανάλογο ξελάκκωμα, γύρω στο λαιμό κάθε μητρικού φυτού, για να φαίνεται η βάσις όλων των παραφυάδων. Αφού αποχωρισθούν, διαλέγονται κατ` αναστήματα. Και οι μεγάλες μεν μεταφυτεύονται επί τόπου οι δε μικρές και αδύνατες φυτεύονται σε γλάστρες, ή σε φυτώριο για να μεταφυτευθούν αργότερα.
Στις θερμές και προφυλαγμένες χώρες[GLi] η φυτεία γίνεται τον Σεπτέμβριο με Οκτώβριο. Στις ορεινές και ψυχρές καλύτερα να γίνεται την άνοιξη. Γενικώς, οι αγκινάρες πρέπει να καλλιεργούνται κάτω από ευνοϊκούς όρους. Στο πολύ κρύο και στην υπερβολική υγρασία δεν αντέχουν. Οι παγωνιές τις εμποδίζουν ν` αναπτυχθούν, ή και τις καταστρέφουν εντελώς, η δε πολλή υγρασία τους σαπίζει τις ρίζες. Πρέπει συνεπώς να καλλιεργούνται σε τόπους δροσερούς αλλά στραγγερούς και σε κλίμα ήπιο και σταθερό.
Για τις αγκινάρες τα καλλίτερα χώματα είναι τα βαθειά και πλούσια σε οργανικές ουσίες αργιλλοπυριτώδη, ή αργιλλασβεστώδη. Πρέπει το έδαφος να δουλευτεί καλά με 1 – 2 σκαψίματα, σε βάθος να δουλευτεί καλά με 1 – 2 σκαψίματα σε βάθος 25 – 30 πόντων και με αρκετή λίπανση.
Τα φυτά είτε προέρχονται από σπόρους είτε από παραφυάδες για να είναι κατάλληλα πρέπει να έχουν καλή ανάπτυξη, 6 – 7 φύλλα και μερικές ρίζες. Όσα δεν έχουν ρίζες δεν πιάνουν αλλά σαπίζουν . Κατά την μεταφύτευση τα φύλλα πρέπει να κόβονται στο 1/3, ή στο μισό του μάκρους των καθώς και οι πολύ μικρές ρίζες, για να ευκολύνεται το πιάσιμο καλύτερα. Η διάταξη της φυτείας μπορεί να γίνεται κατά γραμμές, ή κατά τρίγωνα, σε αποστάσεις 0,80 – 1,20 μέτρων, ή και μεγαλύτερες. Η φυτεία γίνεται με τσαπί, ή με φυτευτήρι σε προετοιμασμένες γούβες. Το βάθος δεν πρέπει να είναι πολύ μεγάλο, αλλά λίγη πιο πάνω από το λαιμό. Ύστερα από το φύτεμα πιέζεται το χώμα γύρω από κάθε ρίζα και ακολουθεί αμέσως το πότισμα, που πρέπει να είναι άφθονο. Οι κατόπιν περιπτώσεις συνιστάται σε μερικά ακόμη ποτίσματα και 2 – 3 σκαλίσματα, κατά τα οποία πρέπει να γίνονται συγχρόνως και ανάλογα αναχώματα.
Η καρποφορία αρχίζει συνήθως τον Μάρτιο με Απρίλιο και εξακολουθεί μέχρι τον Μάιο με Ιούνιο. Οι αγκινάρες το καλοκαίρι ξεραίνονται στο φύλλωμα για να βλαστήσουν μόλις αρχίσουν τα πρωτοβρόχια. Τότε όσο νωρίτερα βλαστήσουν τόσο και νωρίτερα καρποφορούν. Γι` αυτό, οι αγκινάρες, μετά τη συγκομιδή τους, ήτοι τον Ιούνιο με Ιούλιο πρέπει να αφήνονται να διψάσουν για να ξεραθούν τα φύλλα παντελώς. Κατόπιν τον Αύγουστο, ποτίζονται συχνά και με άφθονο νερό, για ν` αρχίσει αμέσως η βλάστηση.
Για τους παλαιούς αγκιναρεώνες πρέπει, τον Οκτώβριο με Νοέμβριο να γίνεται το πρώτο σκάλισμα και συγχρόνως η αφαίρεση των παραφυάδων. Σε κάθε μητρικό φυτό πρέπει να διατηρούνται μόνο 1 – 3 παραφυάδες, οι ζωτικότερες, που θα δώσουν και το καρπό. Μετά τον πρώτο, ή δεύτερο μήνα γίνεται το δεύτερο σκάλισμα και ανάχωμα όπου έως την άνοιξη το τρίτο.
Οι αγκινάρες έχουν ανάγκη από πολύ άζωτο, γι` αυτό πρέπει να κοπρίζονται πλούσια κάθε χρόνο. Όσον αφορά τα ποτίσματα, πρέπει στην αρχή να είναι περιορισμένα όταν όμως παρουσιασθεί η καρποφορία επιβάλλεται να είναι συχνά και άφθονα, για να γίνονται τα κεφάλια τρυφερά και χοντρά.
Ένας καλός αγκιναρεώνας από 800 έως 1.000 ρίζες στο στρέμα μπορεί να δώσει 6.000 έως και 7.000 κεφάλια το χρόνο. Η παραγωγή αρχίζει να λιγοστεύει συνήθως μετά τον 4ο με 5ο χρόνο, από την φυτεία, οπότε πρέπει να ανανεώνεται με καινούργιες μάνες και σε άλλη θέση.
Στο ίδιο μέρος δεν πρέπει να επανέρχεται παρά μετά 3 – 4 χρόνια τουλάχιστον.
Οι αγκινάρες έχουν πολλές ποικιλίες. Από τις Ελληνικές, σπουδαιότερες εξ` αυτών είναι : η Αργείτικη, η Πολίτικη, η Αυγουλάτη, και η Άγρια Αγκινάρα.
Η Αργείτικη είναι πολύ πρώιμη. Κάθε ρίζα παράγει 4 – 5 κεφάλια.
Η Πολίτικη είναι οψιμότερη. Θεωρείται ως η πιο εκλεκτή ποικιλία. Κάθε ρίζα παράγει 8 = 10 κεφάλια.
Η Αυγουλάτη : είναι εξαιρετικά ανθεκτική.
Η Άγρια Αγκινάρα : Η οποία έχει όμορφα γκρι φύλλα και είναι ιδιαίτερα νόστιμη.
Ασθένειες – Αρρώστιες τις Αγκινάρας
Οι σπουδαιότεροι εχθροί της αγκινάρας είναι : Η μαύρη μελίγκρα, η πράσινη κάμπια, τα χελάκια, ο γυμνοσάλιαγκας, ο περονόσπορος.
Η Μαύρη Μελίγκρα : Παρουσιάζεται την άνοιξη με καιρό ψυχρό και υγρό. Προσβάλει τα φύλλα και ιδίως τα κεφάλια.
– Καταπολεμείται με ραντίσματα, διαλύσεως καπνοσάπωνος (7 – 8 κιλά και γύρω στα 3 κιλά σαπούνι σε 1,50 λίτρου νερού).
Η Πράσινη Κάμπια : Προσβάλλει τα φύλλα, που τα τρώει και προπάντων λερώνει τα μπουμπούκια. Καταπολεμείται μα πασπάλισμα άσπρου ασβέστη. Πάντως πρέπει και απ` ευθείας να συλλέγεται και να καταστρέφεται η κάμπια.
Τα Χελάκια : Είναι μικρά σκουλικάκια που προσβάλουν τις ρίζες. Όταν είναι πολλά μπορούν να καταστρέφουν τα φυτά. Καταπολεμούνται με εγχύσεις στη γη γύρω στα 15 με 20 κιλά διθειούχου άνθρακος κατά τετραγωνικό μέτρο. Φυσικά υπάρχει και άλλο φάρμακο η ναφθαλίνη όπου γύρω στα 8 κιλά ρίχνουμε ναφθαλίνη ανάβαθα γύρω στις ρίζες. Αυτό το ρίχνουμε 3 – 4 φορές τον μήνα.
Ο Γυμνοσάλιαγκας : Κάνει σοβαρές ζημιές στα φύλλα, ή στα μπουμπούκια. Καταπολεμείται με πασπάλισμα ασβέστη φρέσκου, ή σκόνες από κάρβουνα γύρω στις ρίζες, οπότε δεν μπορεί ν` ανέβει στα φυτά.
Ο Περονόσπορος : Προσβάλει τα φυτά με καιρό υγρό και ζεστό. Προλαμβάνετε, ή σταματά με ράντισμα βορδιγαλείου πολτού.
