Πρωτοεμφανίστηκε στις δυτικές ακτές της Αραβικής χερσονήσου, στις πόλεις Μέκκα και Μεδίνα. Η αραβική λέξη «ισλάμ» σημαίνει «υποταγμένος, αφοσιωμένος» και ως θρησκευτικός όρος «ο αφοσιωμένος στον θεό». Οποιοσδήποτε είναι αφοσιωμένος στο θεό λέγετε ισλαμιστής ή [GLi] μουσουλμάνος και υπάρχει ένα και μόνο ρητό – γνωστό ως «σαχαμπάχ» – που δηλώνει την πίστη του: Μαρτυρώ ότι δεν υπάρχει άλλος θεός παρά μόνο ο Αλλάχ και προφήτης του ο Μωάμεθ.
Οι ισλαμιστές αποφεύγουν να χαρακτηρίζονται «μωαμεθανοί» για να μην εμφανίζονται ως οπαδοί του Μωάμεθ, αφού πιστεύουν ότι ήταν μόνο ο μεσολαβητής του Αλλάχ για να παραδώσει το θεϊκό μήνυμα. Αυτό είναι και το βασικό σημείο διαφοράς με τους χριστιανούς, που η πίστη τους στον Ιησού τον υιό του Θεού, δεν ισχύει για τους ισλαμιστές που τον θεωρούν μόνο έναν από τους προφήτες του.
Η ισλαμική πίστη
Οι μουσουλμάνοι πιστεύουν σε ένα και μοναδικό θεό (Αλάχ), που παρέδωσε τη συλλογή των αποκαλύψεων του (Κοράνιο) στο Μωάμεθ για να διδάξει το λόγο του θεού (Καλάμ Αλλάχ). Ο Μωάμεθ είναι ο τελευταίος προφήτης – κατά το Κοράνιο «η σφραγίδα των προφητών» – που στάλθηκε από το θεό και δεν θα υπάρξει άλλος μετά απ’ αυτόν.
Ο ισλαμισμός, ως μονοθεϊστική θρησκεία, ξεκινάει με τη διδασκαλία των προφητών (ναμπί στην αραβική γλώσσα). Οι πρώτοι προφήτες ήταν ο Αβραάμ (Ιμπραήμ) που στο Κοράνιο αναφέρεται ως μουσουλμάνος, ο Μωυσής (Μούσα) και ο Ιησούς (Ίσα). Επειδή οι μετέπειτα από αυτούς προφήτες διαστρέβλωσαν το λόγο του θεού, ο Αλλάχ στο έλεός του έστειλε το Μωάμεθ για να διδάξει στην ανθρωπότητα την πραγματική αλήθεια.
Ως συμπλήρωμα του φυσικού κόσμου, ο θεός δημιούργησε τους αγγέλους και τα πνεύματα. Οι άγγελοι εκτός των[GLi]άλλων αρμοδιοτήτων, ήταν αυτοί που μετέδωσαν την αποκάλυψη του θεού στους προφήτες. Τα πνεύματα (γνωστά ως τζίνι) επηρεάζουν τους πιστούς με διάφορους τρόπους. Διακρίνονται σε καλά πνεύματα και κακά (ιμπλίς).
Οι ισλαμιστές διακατέχονται από πλούσια εσχατολογική και αποκαλυπτική παράδοση. Πιστεύουν ότι πριν έρθει το τέλος του κόσμου, θα υπάρξει μια μικρή περίοδος δικαιοσύνης και ισότητας, η οποία θα σηματοδοτηθεί με τον ερχομό του Μαχντί, ενός είδους μεσσία. Ο κάθε μουσουλμάνος, μετά το θάνατό του, κρίνεται σύμφωνα με την πίστη και τις πράξεις του όσο ζούσε και ή κερδίζει την αθανασία στον κήπο της Εδέμ ή καταδικάζεται στη κόλαση για να μετανοήσει.
Για το μουσουλμάνο είναι αδιανόητη η ζωή χωρίς θρησκεία, γι’ αυτό πιστεύει ότι ακόμη κι αν κάποιος δεν είναι οπαδός του Ισλάμ πρέπει οπωσδήποτε ν’ ανήκει κάποια από τις άλλες θρησκείες, όπως τον ιουδαϊσμό και το χριστιανισμό, αποδεκτές από το Κοράνιο και γνωστές από το Μωάμεθ ως Αλ αλ Κιτάμπ.
Οι ιερές γραφές
Τα θεμέλια του ισλαμισμού αποτελούν το Κοράνιο, η Σούνα και οι Χαντίθ. Και [GLi] τα τρία αποτελούν τη βάση της ισλαμικής κοινωνίας (ούμα) που δε μπορεί να αποκλίνει από τις υποδείξεις τους. Το Κοράνιο τονίζει την ευεργεσία, την καλοσύνη και την παντοδυναμία του Ενός θεού, που η ύπαρξή του –όπως και στη Βίβλο – δε χρειάζεται αιτιολόγηση. Σύμφωνα με το Κοράνιο ο θεός επεμβαίνει στη συνεχή ακόμη διαδικασία της δημιουργίας και είναι ο δικαστής κατά τη Μέρα της Κρίσης. Η ισλαμική άποψη ότι το Κοράνιο δεν ανήκει σε καμιά από τις δημιουργικές πράξεις του Αλλάχ, αλλά είναι η έκφραση της θέλησης του θεού και η ρήση του, προσδίδει στον ισλαμισμό μια μοναδικότητα έναντι των άλλων θρησκειών, των οποίων οι γραφές είναι ανθρώπων έργα. Το Κοράνιο, όσο ζούσε ο Μωάμεθ, το χρησιμοποιούσε από μνήμης και μόνο μετά το θάνατό του συντάχθηκε γραπτώς από τους διαδόχους του για την καθοδήγηση της όλο και αυξανόμενης ισλαμικής κοινότητας. Το Κοράνιο – στην τελική διατύπωση του τρίτου χαλίφη Οσμάν– περιλαμβάνει 114 Σούρες, ταξινομημένες με φθίνουσα, ως προ το μέγεθός τους, σειρά. Οι Σούρες ως προς την γραφή τους μπορούν να κατανεμηθούν σε τέσσερις περιόδους. Οι τρεις πρώτες, πριν από την Εγίρα (φυγή από τη Μέκκα στη Μεδίνα), χαρακτηρίζονται από την ανωτερότητα της νέας θρησκείας έναντι των ειδωλολατρικών παραδόσεων.
Η τέταρτη, της Μεδίνας, προσδιορίζει τις βάσεις για τη δημιουργία της ισλαμικής κοινότητας.
Η Σούνα, που είναι συλλογή των[GLi] λόγων, της δράσης και των αποφάσεων του Μωάμεθ δημιουργήθηκε για να αποτελέσει τον οδηγό της ορθής ερμηνείας του Κορανίου. Από τη στιγμή που η Σούνα αποτελεί την πρακτική έκφραση της θρησκείας, για το μουσουλμάνο έχει την ίδια αξία με το Κοράνι. Η τρίτη πηγή που καθορίζει την ορθή συμπεριφορά του μουσουλμάνου είναι οι Χαντίθ. Στις Χαντίθ είναι συγκεντρωμένες, οι πράξεις και οι λόγοι του Μωάμεθ. Σε κάθε Χαντίθ, που αποτελείται από δύο μέρη, στο πρώτο μέρος αναφέρονται οι παραδόσεις και στο δεύτερο οι αυθεντικές ρήσεις του προφήτη.
Η εξάπλωση του ισλαμισμού
Η ταχεία εξάπλωση του ισλαμισμού στις αραβικές πόλεις Μέκκα και Μεδίνα και αμέσως μετά σ’ όλη την Αραβική χερσόνησο, οφείλεται στο ότι η νέα θρησκεία δεν μιλούσε για κάποιον εκλεκτό λαό, άρα ήταν ανοιχτή σ’ όλους.
Έτσι γρήγορα πέρασε τα σύνορα αφού οι λαοί είχαν την δυνατότητα να ενσωματώσουν τον πολιτισμό τους στην έννοια ενός κυρίαρχου, αλλά αφηρημένου θεού.
Το αποτέλεσμα ήταν μετά το θάνατο του Μωάμεθ η ισλαμικοαραβική κουλτούρα να επεκταθεί στη Συρία, στη Μεσοποταμία, στην Αίγυπτο και στην Ισπανία.
Από την στιγμή μάλιστα που ο ισλαμισμός απαγορεύει ρητά τον πόλεμο μεταξύ των κοινοτήτων του, οι αραβικές φυλές πλέον ενωμένες αρχίζουν τις κατακτήσεις υπό την ηγεσία του διαδόχου του Μωάμεθ και πρώτου χαλίφη Αμπού Μπακρ. Η εξασθένηση του βυζαντινού στρατού μετά την νίκη του επί των Περσών δίνει την δυνατότητα στους Άραβες να εισβάλουν στην Συρία το 636, ενώ κατακτούν και την Περσία το 637. Ο δεύτερος χαλίφης Ομάρ κυριεύει την Ιερουσαλήμ το 638 και προσαρτά την Παλαιστίνη και την κάτω Αίγυπτο.
Στους κατακτημένους λαούς που κατά κανόνα ήταν χριστιανοί, Ιουδαίοι και οπαδοί του Ζωροάστρη επιβλήθηκαν μεν φόροι, αλλά είχαν εξασφαλισμένη την θρησκευτική και κοινωνική τους αυτονομία. Επίσης οι φορολογικές ελαφρύνσεις των μουσουλμάνων από το κράτος οδήγησε στον προσηλυτισμό μεγάλη μερίδα του κατακτημένου πληθυσμού. [GLi]Ο διωγμός των μονοφυσιτών χριστιανών από την Ανατολική Εκκλησία ως αιρετικών και η κοινωνικοπολιτιστική τους εγγύτητα με τους Άραβες μουσουλμάνους τους οδηγούν στον ισλαμισμό. Ακόμη η αποδοχή από το Ισλάμ της ελληνικής φιλοσοφίας είναι το κίνητρο που προσανατολίζει τους νεστοριανούς χριστιανούς προς αυτό.
Η μεγαλύτερη όμως εξάπλωση του ισλαμισμού έγινε επί του Χαλιφάτου των Ομεϊάδων (661-70) με πρωτεύουσα τη Δαμασκό. Το κράτος εκτεινόταν δυτικά έως το Μαρόκο και την Ισπανία, ανατολικά έως τον Ινδό ποταμό, βόρεια έως το Καζακστάν και νότια έως τα βάθη της κεντρικής Αφρικής.
Η αξίωση των αντιπολιτευόμενων φατριών στην ανάληψη της εξουσίας του χαλίφη από συγγενή του Μωάμεθ, ταλαντεύει και οδηγεί σε πτώση τους Ομεϊάδες.
Στην εξουσία αναρριχώνται οι Αββασίδες, οι οποίοι ενώ ισχυροποιούνται στις ανατολικές περιοχές, χάνουν την Ισπανία που ανεξαρτητοποιείται υπό τον τελευταίο απόγονο των Ομεϊάδων. Οι Αββασίδες υπό την ηγεσία του Χαρούν αλ Ρασίντ (786-809) απώλεσαν τις περιοχές της κεντρικής Αφρικής και της ανατολικής Περσίας. Τούρκοι και Πέρσες καταλαμβάνουν το αξίωμα του μεγάλου βεζίρη με αποτέλεσμα αυτοί να έχουν την ουσιαστική διακυβέρνηση. Το 909 οι Φατιμίδες ίδρυσαν το σιιτικό χαλιφάτο της βόρειας Αφρικής με πρωτεύουσα το Κάιρο, που είναι και η αρχή της διάσπασης του βασιλείου. Η κάθοδος των Μογγόλων επιφέρει την οριστική διάλυση του χαλιφάτου της Βαγδάτης το 1258. Η δυναστεία των Μαμελούκων, με έδρα την Αίγυπτο, αναχαιτίζει τους Μογγόλους το 1260, στην Παλαιστίνη ανακτά το χαλιφάτο και το 1517 το παραδίδει στην τουρκική δυναστεία των Οθωμανών. Αυτοί το διατηρούν έως το 1924 που τους το αφαιρεί. Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.
Τα καθήκοντα των μουσουλμάνων
Η ισλαμική πίστη καθορίζεται από μια θρησκευτική καθηκοντολογία που αναφέρεται στο Κοράνιο. Σύμφωνα με αυτήν λοιπόν. υπάρχει απαγόρευση στη βρώση του χοιρινού και την κατανάλωση αλκοόλ.
Ο μουσουλμάνος υποχρεώνεται σε καθημερινή προσοχή, πέντε φορές την ημέρα σε καθορισμένες ώρες. Ο άντρας μουσουλμάνος πηγαίνει κάθε Παρασκευή στο τζαμί για τη μεγάλη προσευχή.
Η κατεύθυνση της προσευχής πρέπει να είναι προς τη Μέκκα (Kibla), γενέτειρα του Μωάμεθ, όπου βρίσκεται και το ιερότερο σημείο για τους μουσουλμάνους η Καάμπα, ένα πέτρινο κτίσμα σε σχήμα κύβου, που βρίσκεται έξω από το Μεγάλο Τζαμί.
Ο μουσουλμάνος έχει υποχρέωση να επιδίδεται σε φιλανθρωπικές πράξεις, να νηστεύει κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού και να επισκεφθεί τη Μέκκα (Χαντζ) που είναι και ο υψηλότερος στόχος του, αν και είναι υποχρεωτική μόνο για τους οικονομικά εύρωστους.
