(ΤΕΡΑΤΑ)
Η Ινώ και ο γιος της, ο Μελικέρτης, ήταν δαίμονες της θάλασσας.
Πρόκειται για δύο από τα καλά πνεύματα της θάλασσας, που θεωρούνταν προστάτες των θνητών από τις κακοτυχίες κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους και σωτήρες των θαλασσινών, όταν[GLi]κινδύνευαν από τις φοβερές τρικυμίες.
Ήταν γνωστοί και με διαφορετικά ονόματα: η Ινώ λεγόταν αλλιώς και Λευκοθέα, ενώ ο Μελικέρτης Παλαίμονας.
Η Ινώ και ο γιος της, ο Μελικέρτης, ήταν δαίμονες της θάλασσας, σ’ ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου και σε πολλά σημεία της, από την παλαιότατη εποχή ως το τέλος του αρχαίου κόσμου.
Είναι, βέβαια, κάτι αναμενόμενο: μπορεί κανείς να φανταστεί πόσο συχνά θα τις επικαλούνταν οι ναυτικοί και οι ταξιδιώτες, από το φόβο των κυμάτων.
Γι’ αυτό και πολλά ονόματα πόλεων, όπως η Λευκωσία, που σημαίνει Λευκοθέα στη διάλεκτο των Δωριέων, – οι οποίοι είχαν αποικίσει το νησί -, έχουν σχέση μ’ αυτές.
Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες, και μάλιστα αρκετές, γεωγραφικές θέσεις. Μεγαλύτερη σχέση, πάντως, φαίνεται να είχαν η Βοιωτία, η Μεγαρίδα και η Κορινθία, όπως δείχνει η ίδια η πλοκή του μύθου. Διαπιστώνει κανείς πως και πολλά ονόματα μηνών και εορτών συνδέονται μ’ αυτές, γεγονός που τονίζει ακόμη περισσότερο πόσο δημοφιλείς ήταν γενικότερα.
Η Ινώ ήταν κόρη του Κάδμου, του βασιλιά της Θήβας, και της Αρμονίας, που ήταν κόρη του Άρη και της Αφροδίτης. Οι γονείς της είχαν αποκτήσει άλλα τέσσερα παιδιά: τη Σεμέλη, την Αγαύη, την Αυτονόη και τον Πολύδωρο.
Η Σεμέλη απέκτησε από τον Δία τον Διόνυσο, που ήταν από τους πιο δημοφιλείς του δωδεκάθεου ήταν ο θεός των μυστικών οργιαστικών δυνάμεων της φύσης, του γλεντιού και του κρασιού.
Μετά τον άδικο και πρόωρο θάνατο της Σεμέλης, ο Δίας ανέθεσε την ανατροφή του γιου του στις αδερφές της.
Σύμφωνα με μια άλλη παράδοση, μοναδική παραμάνα του Διόνυσου ήταν η Ινώ, που τον φρόντισε με μεγάλη στοργή.
Η Ινώ παντρεύτηκε το βασιλιά του Ορχομενού Αθάμαντα, που ήταν ένας από τους γιους του Αιόλου.
Μαζί έκαναν δυο παιδιά: τον Λέαρχο και τον Μελικέρτη.
Ο Αθάμας, όμως, πριν την Ινώ είχε μια άλλη σύζυγο, τη Νεφέλη, την όποια έδιωξε. Από το γάμο αυτό ο Αθάμας είχε αποκτήσει δυο παιδιά, τον Φρίξο και την Έλλη.
Η Ινώ δεν μπορούσε ν’ ανεχτεί την[GLi]παρουσία τους στο παλάτι, γι’ αυτό και γύρευε την ευκαιρία να τα βγάλει από τη μέση.
Κατέστρωσε λοιπόν το εξής σχέδιο: έβαλε τις γυναίκες της χώρας να καβουρντίσουν τον καρπό που φύλαγαν για να σπείρουν τα χωράφια. Ταυτόχρονα φρόντισαν ώστε οι άνδρες να μην καταλάβουν τίποτα. Μετά απ’ αυτό οι σπόροι δεν ήταν δυνατό να καρπίσουν.
Πραγματικά, την επόμενη χρονιά μάταια περίμεναν οι αγρότες να φυτρώσουν τα σπαρτά. Ο βασιλιάς στέλνει τότε απεσταλμένους στο μαντείο των Δελφών, για να ρωτήσουν με ποιο τρόπο θα γλιτώσουν από το κακό που τους βρήκε.
Η Ινώ, όμως, που είχε προβλέψει την αντίδραση του άντρα της, φρόντισε έγκαιρα να πληρώσει τους απεσταλμένους αυτούς, ώστε να δώσουν ψεύτικη απάντηση στον Αθάμαντα: ότι τάχα, για να φύγει η συμφορά, πρέπει να θυσιάσουν τον Φρίξο στο βωμό του Δία.
Ο Αθάμας υποχρεώθηκε από τους αγρότες να υπακούσει στο δήθεν θέλημα του θεού και οδηγεί το Φρίξο μπροστά στο βωμό.
Η Νεφέλη επεμβαίνει δυναμικά ακριβώς πριν τη θυσία και σώζει το γιο της.
Τον ανεβάζει μαζί με την αδερφή του πάνω σ’ ένα χρυσόμαλλο κριάρι, που της είχε δώσει ο Ερμής, και τους φυγαδεύει και τους δυο. Το κριάρι πέρασε από πολλά μέρη, η Έλλη όμως έπεσε στο στενό πέρασμα που οδηγεί από το Αιγαίο στην Προποντίδα και που από τότε ονομάστηκε Ελλήσποντος.
Ο Φρίξος έφτασε μόνος μέχρι τα ανατολικά παράλια του Εύξεινου Πόντου.
Η Ινώ και ο Αθάμας έμελλε να πληρώσουν ακριβά τη μανία της μητριάς για τα παιδιά της Νεφέλης και τις άνομες πράξεις της.
Η τιμωρία επιβλήθηκε από τη θεά Ήρα, που αποφάσισε να εκδικηθεί τον Δία για την απιστία του με τη Σεμέλη, καθώς και την Ινώ, γιατί έγινε αφοσιωμένη παραμάνα του Διόνυσου που ήταν ο καρπός του παράνομου αυτού δεσμού. Η Ήρα ήθελε επίσης να τιμωρήσει και τον Αθάμαντα, ως προστάτιδα του γάμου ο Αθάμας έπρεπε να πληρώσει για την άπρεπη στάση του προς την πρώτη του γυναίκα. Έτσι, παίρνει τα λογικά του βασιλικού ζεύγους και τους κάνει να κυριευτούν από φοβερή μανία. Ο Αθάμας σκοτώνει μέσα στο τυφλό πάθος του το γιο του, τον Λέαρχο, νομίζοντας πως είναι ελάφι. Η Ινώ έριξε σ’ ένα καζάνι με ζεστό νερό τον άλλο τους γιο, τον Μελικέρτη. Έπειτα άρπαξε το νεκρό σώμα του παιδιού της και γκρεμίστηκε μαζί του από τις απόκρημνες ακτές της Μεγαρίδας στα νερά του Σαρωνικού.
ΜΥΘΟΙ ΙΝΟΥΣ & ΜΕΛΙΚΕΡΤΗ
Ο μύθος της Ινώς και του Μελικέρτη υπάρχει σε διάφορες παραλλαγές.
Μύθος : Σύμφωνα με μια απ’ αυτές, δεν ήταν η Ήρα που προκάλεσε τη μανία του Αθάμαντα, αλλά η ίδια η Νεφέλη, εξοργισμένη, λόγω της εγκατάλειψής της και των παθημάτων των παιδιών της.
Άλλος μύθος : μας αφηγείται πως η Νεφέλη ήταν εκείνη που προκάλεσε ξεραΐλα και ακαρπία στη χώρα, ώστε να εκδικηθεί.
Σύμφωνα με μια διαφορετική παράδοση, ο ίδιος ο Αθάμαντας πληροφορείται τις δολοπλοκίες της δεύτερης γυναίκας του [GLi] σε βάρος των παιδιών του και αποφασίζει να σκοτώσει τόσο την ίδια, όσο και τον ένα τους γιο, τον Μελικέρτη.
Άλλος Μύθος : Τέλος, υπάρχει και η εκδοχή που θέλει την ίδια την Ινώ να σκοτώνει και τα δυο της παιδιά, μέσα στην τυφλή της μανία.
Μόλις έπεσε στη θάλασσα η μητέρα με το γιο της, οι θεοί τη λυπήθηκαν και δεν την άφησαν να πνιγεί. Έτσι, η Ινώ και ο Μελικέρτης έγιναν από απλοί θνητοί, θεοί, χάρη στη θεϊκή επέμβαση.
Μαζί με τη φύση τους μεταβλήθηκαν και τα ονόματα τους:
Η Ινώ θα λατρευόταν στο εξής ως Λευκοθέα και ο Μελικέρτης ως Παλαίμονας.
Σύμφωνα με την παράδοση, ένα δελφίνι έφερε το άψυχο κορμί του Μελικέρτη στον Ισθμό της Κορίνθου. Εκεί, θα το θάψει ο θείος του, ο Σίσυφος, που ήταν και βασιλιάς της Κορίνθου.
Όταν αργότερα έπεσε φοβερός λοιμός στην περιοχή, ήρθε χρησμός από το μαντείο πως η μόνη σωτηρία θα ήταν να τιμήσουν τον Μελικέρτη.
Για το λόγο αυτόν καθιερώθηκαν από τον Σίσυφο οι αγώνες των Ισθμίων.
Πολλοί, αντίθετα, πίστευαν πως οι αγώνες αυτοί πραγματοποιούνταν εκεί ήδη προτού γίνει ο Σίσυφος βασιλιάς, προς τιμή όμως του Ποσειδώνα. Μ’ άλλα λόγια, το μόνο που έκανε ο Σίσυφος ήταν να τους τελέσει τώρα για πρώτη φορά προς τιμή μιας άλλης θεότητας, καινούριας: του Μελικέρτη – Παλαίμονα.
Υπάρχουν δύο άλλες παραδόσεις σχετικά με το σε ποια ακτή βρέθηκαν τα σώματα των δυο θνητών.
Οι Μεγαρείς ισχυρίζονταν ότι στη δική τους παραλία τα ξέβρασε η θάλασσα και πως τελικά τα θάψανε στη δική τους χώρα.
Σύμφωνα με την ίδια παράδοση, εκεί ονομάστηκε η Ινώ Λευκοθέα.
Τέλος, υπήρχε στη Μεσσηνία της Πελοποννήσου η πίστη πως εκεί αποβιβάστηκε η Ινώ ζωντανή, αλλά ως θεά πια, και πιο συγκεκριμένα στην ακτή της Κορώνης.
Για τη Λευκοθέα οι θαλασσινοί πίστευαν πως τους προστάτευε από κάθε αναποδιά, όσο ταξίδευαν. Στην Οδύσσεια του Ομήρου, δάνεισε το πέπλο της στον ταλαιπωρημένο Οδυσσέα, ο οποίος θαλασσοδέρνονταν μετά την καταστροφή του πλοίου του. Το πέπλο της θα σώσει τον ήρωα, γιατί θα το τυλίξει γύρω από τη μέση του σαν ζωνάρι και θα προστατευτεί, μ’ αυτόν τον τρόπο, από τα άγρια κύματα. Θα φτάσει τελικά κολυμπώντας σώος σε μια μακρινή ακτή. Μετά θα έπρεπε να ξαναπετάξει στη θάλασσα το πέπλο, όπως του είχε πει η ίδια η θεά. Έλεγαν, αργότερα, πως το πέπλο της Οδύσσειας ήταν η κόκκινη κορδέλα που χρησιμοποιούνταν από τους μυημένους στο ιερό των Καβείρων στη Σαμοθράκη αυτοί που συμμετείχαν στις ιερές τελετές τη φορούσαν, ώστε να τους προφυλάξει από κάθε κίνδυνο στη θάλασσα, σε όλη τη διάρκεια των εορτών.
Ο Παλαίμονας, από την άλλη μεριά, ήταν ο προστάτης και φύλακας των καραβιών• αυτός που τα οδηγεί στον προορισμό τους, χωρίς να πάθουν κανένα κακό.
Συγγένευε με τον Διόνυσο και τον Γλαύκο, που επίσης έγινε μια από τις θεότητες της θάλασσας αμέσως μετά το θάνατό του.
Ο Παλαίμονας συμμετείχε στο διονυσιακό θίασο κι εμφανιζόταν ως καβαλάρης πάνω σ’ ένα δελφίνι. Το αρχικό όνομα του θεού, Μελικέρτης, φαίνεται πως ήταν σχετικό με τη μελισσοκομία, πιθανόν όμως να σχετίζεται επιπλέον και με την παρασκευή ενός μεθυστικού ποτού από μέλι.
Προχωρώντας ακόμη παραπέρα στην εξέταση των ονομάτων, οι δυο θεότητες φαίνεται πως κατάγονταν αρχικά από την Ανατολή είναι πολύ πιθανόν πως ο Μελικέρτης ήταν ο θεός ΜΕΛΙΚΑΡΤ των Φοινίκων, που άρχισαν κάποια στιγμή να τον λατρεύουν και στον ελλαδικό χώρο. Το γεγονός αυτό ενισχύεται από το ότι σχετίζονται και με μύθους της Θήβας, της οποίας ο βασιλιάς, ο Κάδμος, λεγόταν ότι είχε έρθει από τη Φοινίκη. Είναι λοιπόν πάρα πολύ πιθανόν να έχουμε δυο φοινικικούς θεούς, που τους υιοθέτησαν στη συνέχεια και οι Έλληνες.
Αυτό φαίνεται καθαρά από τα μεταγενέστερά τους ονόματα, τα οποία απέκτησαν όταν θεοποιήθηκαν και που είναι ελληνικά. Έτσι, δυο ξένοι θεοί εισήχθησαν, συγχωνεύτηκαν με άλλες μορφές, ντόπιες και τελικά ταυτίστηκαν μ’ αυτές.
Ας δούμε, λοιπόν, τα ελληνικά ονόματα που πήραν η Ινώ και ο Μελικέρτης, αφότου βρέθηκαν στη θάλασσα και άρχισαν, από εκεί και μετά, να λατρεύονται ως θεοί των θαλάσσιων νερών.
Λευκοθέα σημαίνει λευκή θεά.
Παλαίμων σημαίνει παλαιστής, με την έννοια ότι παλεύει με τα αφρισμένα κύματα και τα νικά, καταφέρνει να τα δαμάσει με τη δύναμή του. Όπως άλλωστε ήταν γνωστό από τη μυθολογία, όλοι οι δαίμονες της θάλασσας ήταν ιδιαίτερα δυνατοί στην πάλη και φημίζονταν για τη φυσική τους ρώμη.
Η ιστορία της Ινώς – Λευκοθέας και του Μελικέρτη – Παλαίμονα αποτελεί μια από τις πολλές περιπτώσεις μύθων για τις θαλάσσιες θεότητες ήταν στην αρχή στεριανοί και θνητοί.
Μετά το βίαιο τέλος τους οι θεοί τους δέχονται στον κύκλο των αθανάτων και τους μεταμορφώνουν σε θεούς. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι μεταμορφώνονται μάλιστα σε θεότητες καλόγνωμες και οι δυο, παρόλο που η Ινώ, ως θνητή στην παλιά της ζωή, δε διακρίθηκε για την καλοσύνη, την αρετή και τις καλές της προθέσεις. [GLi]
