Φ, φ (φι) – F, f, (ef, fi)

Φι, φι

Το εικοστό πρώτο γράμμα του ελληνικού αλφάβητου. Δεν παραλήφθηκε, όπως τα περισσότερα γράμματα, από το φοινικικό αλφάβητο, αλλά επινοήθηκε για την απόδοση του δασέος χειλικού που στα αρχαιότερα ελληνικά αλφάβητα γραφόταν[GLi]με τη σύνθετη γραφή ΠΗ (δηλαδή το χειλικό ψιλό Π με το δασύ πνεύμα Η). Ως σύμβολο το Φ χρησιμοποιήθηκε με το σχήμα του αυτό από τα ανατολικά και δυτικά αλφάβητα, που χρησιμοποιούνταν, σύμφωνα με παλιότερη διαίρεση, από το σύνολο των ελληνόφωνων εκτός των νότιων νησιών του Αιγαίου.

Φι

Η μορφή αυτή του γράμματος παραλήφθηκε από το αλφάβητο του Αρχίνου το 403402 π.Χ. στην Αθήνα και χρησιμοποιείται ως σήμερα.

Το αρχαίο ελληνικό φ ήταν φθόγγος κλειστός, άηχος, δασύς, στιγμιαίος, αντίθετα με το σημερινό που είναι διαρκής και πνευματώδης. Απέδιδε τους φθόγγους ph, bh και gh (μετά από σύμφωνο ή φωνήεν εκτός από ι και ε για τον τελευταίο) της μητέρας ινδοευρωπαϊκής γλώσσας. Εκτός αυτών το φ μπορούσε ακόμα να προέλθει από την τροπή του π πριν από δασυνόμενο φωνήεν (από ύψους > αφ’ ύψους) και από την τροπή των χειλικών συμφώνων π και θ πριν από δασύ σύμφωνο (τρέπω ετρέπ-θην > ετρέφην).

Μεταβολές του φ που παρατηρούνται στην αρχαία ελληνική είναι:

α) αφομοίωση με το επόμενο ηχηρό σύμφωνο (γέγραφ-μαι > γέγραμμαι),

β) συγχώνευση με το π σε ψ (έγραφ-σα > έγραψα),

γ) τροπή σε π πριν το τ (γέγραφ-ται> γέγραπται) κτλ.

Στη νέα ελληνική γλώσσα το φ απαντά και υστερογενές, προέρχεται δηλαδή από την τροπή του π πριν από το τ (πταίω > φταίω, επτά > εφτά) ή από τους δίφθογγους αυ, ευ και ηυ (αυτός προφ. αφτός, ευθύνη προφ. εφθύνη).

Βραχυγραφικά δηλώνει τον αριθμό 500 (φ΄) και 500.000 (ِφ). Το κεφαλαίο Φ δηλώνει την εικοστή πρώτη ραψωδία της Ιλιάδας και το μικρό φ την εικοστή πρώτη ραψωδία της Οδύσσειας.

Στα μαθηματικά το γράμμα φ συμβολίζει τις γωνίες και το Φ τις συναρτήσεις.

Γεώργιος Λυμπερόπουλος

Σχετικά με Γεώργιος Λυμπερόπουλος

Είμαι Ηλεκτρονικός όπου τα τελευταία μου τωρινά χρόνια έμαθα να χειρίζομαι τους Ηλεκτρονικούς υπολογιστές, από την κατασκευή αλλά και από τον προγραμματισμό τους θα έλεγα πολύ καλά. Ευχαριστώ που διαβάζετε την ιστοσελίδα μου!

Δείτε όλα τα άρθρα του/της Γεώργιος Λυμπερόπουλος →

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *